“BÌNH THƯỜNG” CÓ NGHĨA LÀ CON CHƯA BIẾT BẮT ĐẦU KỂ TỪ ĐÂU

Chiều nay, Tú đi học về. Mợ Du vui vẻ ra đón, tươi cười hỏi:

“Hôm nay đi học thế nào con?”

“Bình thường như mọi khi ạ.”

Tú đáp ngắn gọn. Mợ Du bước lại gần, nhẹ nhàng gợi chuyện:

“Kể mẹ nghe ba điều con đã làm ở trường hôm nay nhé.”

Tú bắt đầu kể. Em lần lượt nhắc lại ba hoạt động trong lớp, trong đó có phần brainstorm cùng thầy về chủ đề “Creative Mind” — tư duy sáng tạo.

Mợ Du hỏi tiếp:

“Thử tưởng tượng buổi học hôm nay là một tập phim, còn con là một nhân vật trong đó. Nếu ngày mai được diễn lại tập ấy, con muốn thử làm điều gì khác để mọi chuyện tốt hơn?”

Thế là Tú nói say sưa. Một suy nghĩ nối tiếp một suy nghĩ. Từ việc kể lại những hoạt động, em bắt đầu nhìn lại cách mình tham gia và những điều muốn thử vào lần sau.

Đôi khi, người đối diện cần một gợi ý nhỏ để biết bắt đầu kể từ đâu.

Điều ấy cũng rất quen thuộc trong cuộc sống của người lớn.

“Công việc dạo này thế nào?”
“Vẫn vậy.”

“Hôm nay có gì vui không?”
“Cũng bình thường.”

Những câu trả lời ngắn ấy có thể xuất hiện khi người ta mệt, chưa muốn nói, hoặc đơn giản là chưa biết chọn điều gì giữa bao nhiêu chuyện đã xảy ra. Một câu hỏi bao quát cả ngày đôi khi khiến người trả lời phải tự tìm điểm bắt đầu cho cuộc trò chuyện.

Mợ Du đã giúp Tú bằng một lời mời cụ thể: kể về ba việc đã làm. Từ những sự việc ấy, hai mẹ con có thêm chất liệu để tiếp tục trò chuyện.

Ở công ty, cách gợi chuyện ấy có thể trở thành:

“Trong phần việc hôm nay, có chỗ nào em đang vướng và cần hỗ trợ?”

Với người thân:

“Hôm nay có chuyện gì khiến anh thấy mệt nhất?”

Với một người bạn vừa trải qua buổi phỏng vấn:

“Có câu hỏi nào khiến bạn suy nghĩ nhiều sau khi về không?”

Mỗi câu hỏi đều đưa người đối diện đến một trải nghiệm cụ thể. Khi có điểm bắt đầu, họ có thể dễ dàng kể thêm về điều đã xảy ra, điều mình nghĩ và điều mình cần.

Từ kể lại sự việc, cuộc trò chuyện có thể mở ra cơ hội hiểu mình và hiểu nhau hơn.

Câu hỏi về “một tập phim” của Mợ Du giúp Tú hình dung lại trải nghiệm và tự cân nhắc những lựa chọn của mình.

Trong công việc, sau một buổi họp hoặc một dự án, chúng ta cũng có thể hỏi:

“Có điều gì trong cách phối hợp lần này mình thấy hiệu quả và muốn giữ lại?”

Rồi khi phù hợp, hỏi thêm:

“Lần tới, mình muốn điều chỉnh điều gì để công việc thuận lợi hơn?”

Trong một mối quan hệ, sau một cuộc trao đổi còn nhiều băn khoăn, câu hỏi có thể là:

“Lúc ấy, bạn mong mình hiểu điều gì?”

Những câu hỏi như vậy tạo cơ hội để mỗi người nói rõ góc nhìn của mình. Chúng cũng giúp chúng ta nhận ra điều đã làm tốt, những cố gắng đáng ghi nhận và điều còn cần cùng nhau tháo gỡ.

Tuy nhiên, câu chữ chỉ là một phần. Cách chúng ta đón nhận câu trả lời mới quyết định cuộc trò chuyện sẽ đi tiếp ra sao.

Một người vừa nói “Em đang gặp khó ở phần này” sẽ dễ chia sẻ thêm nếu được nghe: “Em kể rõ hơn nhé.” Nếu lời chia sẻ lập tức kéo theo trách móc, họ có thể dè dặt hơn vào lần sau.

Một người thân vừa kể chuyện buồn có thể cần vài phút được lắng nghe trước khi đủ tâm trí nghĩ đến cách giải quyết. Khi chưa rõ họ cần gì, chúng ta có thể hỏi:

“Bạn muốn mình nghe thêm, hay cùng bạn nghĩ cách xử lý?”

Sự quan tâm cần đi cùng khả năng chờ đợi.

Chờ người kia nói hết. Chờ thêm một chút sau câu trả lời đầu tiên. Hỏi tiếp từ điều họ vừa chia sẻ. Dành cho họ thời gian để diễn đạt những suy nghĩ còn chưa rõ ràng.

Cũng có hôm Tú cần ăn, nghỉ hoặc yên tĩnh trước khi kể chuyện. Người lớn cũng có những lúc như thế.

“Khi nào muốn kể, mẹ nghe nhé.”

“Nếu bạn muốn nói thêm, mình sẵn lòng nghe.”

Một lời mời nhẹ nhàng có thể giữ cuộc trò chuyện mở, đồng thời cho người kia quyền chọn thời điểm chia sẻ. “Ba điều” là gợi ý phù hợp với Tú hôm ấy; trong những tình huống khác, một câu hỏi nhỏ cũng có thể đủ.

Từ câu chuyện của Mợ Du và Tú, chúng ta có thể mang theo một bài học giản dị vào gia đình, công ty và những mối quan hệ hằng ngày: hãy hỏi để hiểu, lắng nghe để biết người kia đang trải qua điều gì, rồi cùng tìm cách đi tiếp khi họ cần.

Một câu hỏi cụ thể có thể giúp cuộc trò chuyện bắt đầu. Cảm giác được lắng nghe giúp người đối diện muốn tiếp tục.

Và qua những cuộc trò chuyện nhỏ ấy, chúng ta dần hiểu mình hơn, hiểu nhau hơn, và có thêm cơ hội cùng làm cho mọi chuyện tốt lên.